Home

Sulluma Gadiyatowa Tulediyakin Tama Kosima Fanakenatta

Sulluma data bubiyasi kurtogida suluba ndeya. Košita lagella kišano agarella sulluma kinandimokala deya kasiyakana igidiya dayšada kitalalinowa. Agarella sullumabbu kuta karesumokala deya kotoroniya kitatoki fajana tasala sagusunowa. Okodoka košere agasalana

kotengena luša kosibu samarabbu nafon kikama ayibe kinandi aninki ňeliyana furdiyana ankaton kokosoki samara nafala kokotinkišaki lagiya kotatonasi šomunowa sulluma kosimokala deya. Oynabbu sulluma lagellala alalana kolla goddana siyasatana ka kiša maje talalasi suluba animinda kišamowa ay minaduma itakema hakowa deya.

Košitiňňa laga Eritrea koybiša kitema okitakin tamatale agariya sulluma kiteki nasanadabbu woyniyosuma fanaka kosimme. Kurtogida kišama sullumena kotalalinasi Eritrea agare galle 30 anala kobacki lagiya koybiša kotalaliyyana, Šabiya usula furkukowabbu sullumiya bubiya koful kokke. Agara baddala koda komalamma mengela tillanki saba orate han kotuke. Tanfeda, ka anda, darka, deda, kodemma mabusa kolliki jajenadabbu kiya fanke. Košita laga haroda kidabbu saba kibinki guduratiya bubiya bilašabbu kokkoššeke. Eritrea tirafa darka kišesi askariya mare kaddamita kinolaki kotikiya kosisima kokanasi kasibonke. Eritreala ňela ňaše ditta košere okosimme dabbu faneski košera angudesi atura kimintike. Išigola lage bubiyela ankalada masa kiboki tanfeda arta toma uda kolake. UN tikiledena laga akumatette kinama diplomasiya kotengena botatala kotinkišama sabbatasi akominta kišake. Eritrea Šabiya usula sabababbu danna faneda kinamma, adda kanunabbu kosodama, kotoroniya koya kišama, košere agasala kokkana kobaydana fnnasuma, lajinata aja, ka kiša maja hirittabbu mima, košita lagowa alemate kosano kotakema Aranta Minda Šunda Korea akumata hirasi kiddike. Innakedabbu Eritrea agarana lagana arsibos kišano; Šabiya, fašalosuma akumata kišake.  

Šabiya usula sullumala oyniyosuna kalma kinammowabbuna Esayas Afeworki, Afrika gilala danta kišana hena kobinimowabbuna lagowa arsibos kolana niyatabbu išigole bubiyette, abbariya Sudan, Yemen, Ethiopiana Jibuti košita lagette ankalada masa kiboke. Inna bukunaski iboma masenayela ekkena tugudaki batti šaroda suma siyababbu kosodaki, košitiňňa lagala kasarata taggima keleke. Kosusan košita laga Ethiopiyatte kiboma ududa masowa agariňňalana laga ankatana tummadasi ajala bayala fas kutuke. Inna May 12, 1998 amela lesuma ududa masena sabababbu alufa mujabbu kokkelama laga kiše šuka koššeke. Okodoka galla igida 2001la masowa lakasso ududa gesuna komišonabbu ifira kosonasi Aljersla gomatommala; tillada kitenata, kilometer 25 kišana Eritrea laga sulluma adugabesi sallamoske. Ududa komišona kosadiya kimalki oššala kišono hira širgata kolumma anabbu osame itena biša lagena košoda itena agasa gesuma šangiradowayesi gufen kususuki danna sulluma kotalalina gatabbu Ethiopia akumata kokelamala, “Badummakin mišamma kišayya gufenanni” ski galle 16ta “ay sulluma ay masa” kosinasi kiminke. Šabiya usula Badumma okas kasomme ski, ka kiša maja kitalalinasi kišano košita laga haroda kanunabbu tele 18 bilokala lakasunasi šosummana, 1997 la kossuma danna faneda sanala kikki utannimasi sababa kišamowa ištas kišike. Inna baddala Eritrea tanfede lagiya sakanki olaji gommowa kanadiya mongorowa kokumowa iwiki, Amerikana Woyane akumatana ištadabbu kosa gommowa kudaki jarimata kišo kišike. Innakedabbu Eritrea agara hayda andala koyano Šabiya usula imiriya kigalle kikki innassi koke.

Iša ditta laga halatana kalma tonkoša koynama Amerika, Awroppana Arabe lagena oynama niyatowabbu Afrika gilala kofegeda iša kono, Eritrea košita lagasina kofegeda gandallena hellisunasi šoske. Ekkena Afrika gilala Ethiopia akumata Sawrata dimokrasa kanadowa itiriba gosuma kišamowabbu Amerikana Awroppa akumate inna kanadena kokkoybaki kanadowa bušukun kolaki liberal kanada kotunasi lagowa bagane kittitonki bukunada koboke. Innakedabbu Šabiya koniya kutuki Ethiopiala kosima bukunade heňamunasi tugulnas kisanake. Abarma  Yemenla kontima bukunadowa sarodasi, Saudi Arabiyana Arab Emirates lagowame marabbu suňammala Esayas Afeworki akodadiya kišaki Asab laga dabos kola kišono Eritreala kamba midorki Yemen akumata baganesi kiyaratabbu miyake. Inna arabe lagette kiggasuma magotena uliya nafasina išigola lage šumburasina nafos kikamanditta Eritrea agara nafasi kišammowa kotalalike. Okodoka gadiyatena oynokasi lakasummiya Ethiopia akumata ministera tamowassina fan kotu kokamowabu igidenalle kofegeda tame okkontinasi kasiba kišake.

Ethiopia ministera ekkena gos kinaki balabbu aleysuma Meles Zenawi udabbu agusuma ministera HaileMariam Desaleng, Ethiopiala kontima bukunadowa ifirasi ski sultatiyakin isumala udiyyabbu Ihadig sadiyata Doctor Abi Ahmed kigataki ministera ekkenata kikoke. Inna kulabbu kofegeda arte lagowallena igidowallena osa kolonasi šonke. Ihadig sadiyata June 5, 2018 amela kiggasuma summadala Eritreana Ethiopia akumate agasala kos kišima Aljers gomatanda ududa komišonabbu kosoma oššalowa udumaliyabbu mabin makkedabbu sulluma gomata kosinasina Eritreatte kinama kotengena kikas kussunasi kowwiya šas kolake. Inna damanena aniski 2001la Ethiopia parlamana akumatana ibin kikamowakin aňňada kotafema kosimmowa kotakke. Iša ditta Šabiya usula fitetomme uya June 20, 2018 amela šas kolama yedettala sulluma kowwowa ibin kikayyana Woyane akumata koyake; game over (andada hodowa komalke) dabbu botatoske. Inna bobabbu June 26, 2018 amela Eritrea Isa Gata Gadiyata ministera Osman Saleh bbu marosuma Yemane Gabali yette Addis Ababa mimiki mideke. Okodoka Ethiopia ministera ekkenana Asmara soliski ideke. Hidgef antata Esayas Afeworkina July 14, 2018 amela Addis Ababana Awasana soliski ideke. Inna okitenayela Eritrea agara kišano Ethiopia agare sulluma amana koytenaňanda amanidabbu mariye kinasaroki gogodiya šan kolamowa hira inamme. Iša ditta inna laga mare iron gommenalle fan gomma ňelowaye bubiyakin Eritrea agara kormabbuna wa dargabbu kintinasi fanaka ikamme. Šadiyabu Esayas, galle 20 kikama kotakallena sababa ududa ski ištas kišimowa fas kiwiki ududa masa kišammowa kidorno agara komallemala; Ethiopia ministera ekkenana košita lage bariye koma bontabbu mikkolima sabbatasi agasiyala kosima ududa kosimme ski šas kolano Ethiopia kabara serubelle Eritrea iniňa Ethiopiata kikas kideke nki ištan košike. Okodoka Esayas Afeworki kišayyana Awasa kimala tamakin anata doctor Abi Ahmed aka kanadinaňa, Eritreatte Ethiopiatte agaresi agare bare dabbu kudama kowa kamala ski agarella kosamowa kidorke. Doctorowana Esaya Afeworki yette makotaf masakeno Asab bahara uda baraňe gen makanaňa ski lawetowa kitiriba kišoke. Ardellalabbu sulluma tasowa dannosunasi agara agara bile ole kodarmana matarebow šillay misey molanasi darabenke. Innakedabbu ududala kokosima Tigrayna Afara agare osamiya Eritrea agarette kole kodarmaki danna sulluma kotalalinasi artoka tuffammowabbu Septembere 11, 2018 amela Asab - Burena Asmara - Zalanbesa gatalabbu ududowa weykemunasi kasibonke. Iša ditta Eritrea agara sulluma gomatowassi timadittabbu kibin kikayyana antate bariye šan molama awrowayena suňadiyenasi kormabbu kintike.

Inna agasala Eritrea agara kotik kiyama fada koma kikki koytema ududa weykedowabbu agara arta Tigray Ethiopiata alufebbu keji kuwake. Laga sasa lajine tanta UNHCR riportala, ududa weykesuma kin sambate bare kasakala agare 15,000 lajina kaleda kokkelamowa ossoske. Agara aysisi keji gosubessa kokkelamala, sullumowa antatesi ditta agarala kofegeda kikommowana; Eritrea godda, mabusala godda kin aňňada kišammowana abbarenke. Tamatana lajina ajowana konasi kotaf gosumala kunama agarana inna bakatena nafos kikki eji kiša gosumowa kotalalike. Okodoka asasena hakimena alufabbu kolaji kolo gammowabbu kosasalana fulkudalana tagama taggime okkontima  sabbatasina ankorada dawdowabbu agara arta Tigray koki konti kide gosumowa kotakke.

Ardellalabbu Šabiya usula Ethiopia akumatatte kibinima kotengenowa itiriba kikki gasuyyana Eritrea agarala kelema mengelana asariba sanowayekin maltanasuma inamme. Kos kišima sulluma gomatowa Asmaralana ide komaldala Sawdi Arabiyala mimi fermonki dahaba faduba mikošigidayyana agarasi keka mola mišoma kosimme. Šabiya usula antata Esayas Afeworki inna sulluma tasa nsumena iňalliyabbu tillasuman ditta kabina ministerena otakema oynamme. Eritrea agarasina sesa kutella kišama kabariya serubala šas kola kišoma kosimme. Inna damanena Eritrea agarasi korma ekkenowa kišake. Inna baddala Ethiopia ambosso ilano mabuse kinolaki, bagana kittite olunasi kiminki, kanuna ellidde kususumowa kotakeyyana; Šabiya usula andabbu mabusa kililiki bagana kittitesi natakemme ski kormemowakin kofegeda kikoma sana tillasuma sadaňňana kosimme. Inna kišamowabbu kabine ministerekinna andiya Esayas tabilowa kokoybaki saniyakin kosanasi kokkelama antate šeb anala koddimowa baddala Higdef Fišša antata gos kinama Alamin Mohamed said sanakin iwi kišamala Finance Ministera gos kinama Abrehe Abraha mmowassi Esayas bagana kitaba nilattakedabbu sababoski ibin killimowana tamata inkalle kosibessa kotakemmowa koske. Inna baddala laga kiša arta kotakemma sababbu kiya fas gosuma suňadowa, anis kiki gas gosumowana kotakke.

Šabiya usula kunama agara baddala tillasuma mengela anokata kitafki sulluma gomatena fermonakesuma kulabbuna Tole biša lagela dalette moda kinasalano kunamella šuka ibal kišamowana, kunamesi itiya kulekin kinoliki, bišiya kina tefasi kufulki kalusiye kišoki, kuleta kode koli kobo kokannimasi sukiyekin kolaki, bišaňala maja maynakedabbu kokkelama kunama kiše 6si mabusa kibin kililimowa kotalalike. Inna baddala ekke keko kenene dabbu haddadonki, Badumma koniňňala kasono Asab Ethiopia kasoke, bagana kittitesi Ethiopia ugurano Sudan koli daben gonkedana mamajana koňera awra artebbu agarasi artingida kotu gonke.

Šabiya sulluma tasala nawa ganakesuyyana adabiyanda sulluma gadiritana woyniyosuna kalma kinammowabbu masa šinkidakinna mongoriye sanekin kulisunnimowa katakena heske. Inna bobabbu aniski sulluma gomatowa nabin nakkesuma amelowalle Hiwehat kittitana Tigray agarala kinama kokkowa šas kolamowa kokala tamana andabbu tugulnaski Ethiopia Federal akumatana Amahara killilatte kotengeneki andiye osoma lilikanda sawrata dimokrasowa kitada kolanasina oynokabbu heniya kobinanda Afrika gilala danta kišana eya kayowa tilladasi uyenna awadenna kisana gosso kanti godke. Innakedabbu Ethiopiata biya tabila kola iroski, saridittiya Ihadig antate tawma fabrikena sana tikiledena indos kišodiki kasakabbu Ethiopia dayšada kušumburenasi kisanake. Tamata košita lage satte, Eritrea, Ethiopiana Somaliyana antate Gondarna Bahirdarla kolemala, “kuleta igidenalle antate satte dittiya elloka mintinaňa” ndabbu Ethiopia ministera ekkena University akosase indos kišodima fardowalle šas kolamowa koske. Inna uliya aykatta gan gombessa keka kotakema kosimme.

Sasiyabbu Ethiopia akumata, aginjara Šabiya antatatte koggas gosuma sulluma tasenalle lage bariye mikosima arsibowa kantiyya:

  1. Eritrea, Ethiopiatte sulluma gomatowa miggamunasi lage bariye arsibellala mikosima kalmebe? Aw lage bariye kokala kišama lilika minabe? sumowa kantiyya aňňade mišamowa deya. Ethiopia akumata kurtogida kosama nekedekin; Danna fanedabbu kosodaki; kanuna olala agara wokilana, sana atillada akumatana, nawara kišama alaloda tikilede sattenaye kinaki; šakariba sana kotulema Imba Takaledana; Ka kiša Maja sana itana kosama dimokrasiya tikilede kidorki sanala kutuno olutamowana; sultata, kabatabbu koytenasi atawa sana ita kinamana; siyasata kittita mose okosima; jornaliste suňada; laweteya nawarabbu šada ola; wagakin wagata irodana bodena angudabbu kinandi kika gasumala; Šabiya usula gatala innayekin ella tušasi kišanana kinammowabu gomatiyowa ana yi kišana gadiyata kišammowa siyasata atake odor gonke.
  2. Inna gomatenatta dadamma sababa ay kiša sumowana fantaša heske. Lakin inna katalalinasi suňadowa damana kantiyya mayda. Solidiyela šan molama yedettowaye agarasi kormala kikimowana, Eritreala kišano Sawdi Arabiala miminima gomatowaye keka sa kosimmowana, lage bariyela konti gosuma siyasata bukunadowaye sulluma tabilakin degata kosamowa nintiya siyaba aňňada kosima kišamowa nokkormenasi wajiba.
  3. Ethiopia akumata ikama fada komena Šabiya ikama fada kome nintiyya bariye aňňade. Ethiopia damana aňňadabbu kokkollima mabuse kinolamala Esayas tafa kitaf kililima; bagana kibin kikamala Esayas bagana kittitesi natakemme suma gatowaye okosimowana; Ethiopiala kontima bukunade okosiyyana Tigray dala agarala koynama kokkana bodena hegawenuyya sullumasi lakamma helate kosammowa nitalalina.

Oynabbu Esayas Afeworkitte Ethiopia akumatatte mibinima sulluma gomatowa Eritrea agara nafasi kišammowa kabinina heske. Okodoka košita laga Eritreana ankatiya goňňeski konandi anisuna bakatowana kosimma hirata kiggas gosumowa maydab asbated kabinina kogošake.

Ardellalabbu sulluma gomatowa siyabe, kosada maydabbu kotalalina hesuyyana Esayas Afeworki ufkus kiya kišimakin kobetiki imiriya kigallena bakata kitemowana Afrika gilala danta kišana hesuma eya kayowa sanala kikki utunasi Ethiopiatana Somaliyatana arabe lagetana garbays gosumowa keka kotalalima hakowa deya.  

Sulluma gomatena agara nafasi lakasuma kišammowa kotakema kišayya danna sulluma kaytena tabilowa ayšino dowalle targadabbu usulena sarod kawlana tabilowalle kakosodana kogošake. Kosusan kunamiňňa košerasi atura kiminti kola gosumowabbu urfa kasoki tummadiňňa katiribaki tugulnad kabaciyya kaggošama danna sullumowana košeriňňa konandina bakatowana katalalina kišamowa katakki kittitiňňa Erkukodisu afunala tummadiki serkid kabaci.  

Tamana Erkukodisu Nissale Aritomuna!!