Home

ደምዳሚ መግለጺ ዋዕላ፡ ኣርባዕተ ፖሎቲካዊ ዉድባት ኤርትራ፡

 

ኣርባዕተ ውድባትና፡ ስምረት ምንቅስቓስ ኤርትራውያን ንድሕነት ሃገር(ስምረት)፣  ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ሓርነት ኩናማ ኤርትራ (ዲምሓኩኤ)፣ ሰውራዊ ደሞክራስያዊ ግንባር ኤርትራ (ሰደግኤ)ን ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ-ሕድሪ (ግሃድኤ-ሕድሪ)፡

  ካብ ሕዳር 2015 ጀሚሮም፡ ህዝብን ሃገርን ካብ'ቲ ዘንጸላለዎም ዘሎ ናይ ብርሰትን ምብትታን  ሓደጋ ንምድሓን ፡ ዓቕምታቶም ጠሚሮምን ኣወሃሂዶምን ክቃለሱ ብዝበጽሑዎ ስምምዕ፡ ንምዕዋቱ ዕቱብ ጻዕርታት ከካይዱ ጸኒሖም እዮም፤  በቲ ዝበጽሕዎ ስምምዕ መሰረት ከኣ፡ ካብ ዕለት 7 ክሳብ 12 ለካቲት 2018 ዓ.ም. ኣብ ታሪኻዊት ከተማ ኣኽሱም፡ ብዘካየድዎ ዋዕላ፡ ብሓባር ዘቃልሶም ሰፊሕ ፖለቲካዊ ዉዳበ፡ እምነ-መስረት ኣንቢሮም።

ዋዕላ ኣርባዕተ ዉደባትና፡ ዓለማዊ፣ ዞባውን ከባቢያውን ፖለቲካዊ ኩነታት፡ ኣብ ልዕሊ ሃገርና ኤርትራ ብሓፈሻ፡ ኣብ'ቲ እነካይዶ ዘሎና ቃልሲ ንህዝባዊ ሓርነት ድማ ብፍላይ፡ ዘለዎ ጽልዋ ብስፍሓትን ብዕምቆትን ገምገመ፡፡ ኣብ ዓለምና ኣብ ሞንጎ ልዕለ ሓያላን መንግስታት ዝካየድ ዘሎ ምዉድዳር፡ ዝደረኾ ኣብ ዞባ ማእከላይ ምብራቕን ከባቢናን ዝፈጥሮ ዘሎ ገጅፍ ቅልዉላዉን ኣሉታዊ ጽልዉኡን ረኣየ። ጭቁን ህዝቢ እቲ ከባቢ ፡ በብእዋኑ ግዳይ ናይ'ዚ ግጭት እንዳኾነ ይመጽእ ብምህላዉ፡ ከም ወጽኢቱ ከኣ ንሞት፣ ስደትን ዓጸቦን ይቃላዕ ከምዘሎ ኣስተውዓለ።

ዋዕላ ኣርባዕተ ነቶም ኣብ ዓለምና ካብ ዝረኣዩ ዘለዉ  ዝተፈላለየ መልክዕ ዘለዎም ሓደጋታት ብዕምቆት ፈቲሹ'ዩ፡፡ ካብ'ቶም ቀንዲ፡ ብዝተፈላለየ መልክዓት ዝግለጹ፡ ጥሩፍነት፣ ምምዕባል ኑክለራዊ ኣጽዋር፣ ክሊማዊ ዋዒ፣ ዘይሕጋዊ ንግዲ ኣጽዋር፣ ሳይበር ኩናት፣ ዓሌታውነትን ሰደትን፡ ኣብ ሰላም፤ ርግኣትን ሂወትን ደቂ ሰባት  ከቢድ ስግኣት ዝፈጠሩ ምዃኖም ርእዩ። ዋዕላና፡ ገለ ካብ'ዚ  ሓደጋታት'ዚ፡ ድሮ ኣብ ዙርያ ኤርትራ ዝቕልቀል ዘሎ ምዃኑ'ዉን ኣሚቱ።  

ዋዕላ ኣርባዕተ ፖሎቲካዊ ውድባትና፡ ፍሉይ ኣቃልቦ ሂቡ ዝረኣዮ፡ ኣብ ከባቢና ዝምዕብል ዘሎ ተኣፋፊ ኩነታት እዩ። ኣብ ሃገረ የመን ተፈጢሩ ዘሎ በቢ እዋኑ ዝቀያየር ውሽጣዊ ፖሎቲካዊ ቅልውላው፡ ናይ'ቲ ከባቢ ሓያላት ኢና ዝብሉ መንግስታት ብተዘዋዋርን ብቐጥታን ከካይዱዎ ዝጸንሑን ዘለዉ ኣዕናዊ ውግኣት፡ ሓድነት ህዝብን ሃገርን የመን ኣብ ሓደጋ የውድቖ ምህላዉ ተገንዚቡ፡፡ህዝቢ የመን፡ ግዳይ ኣሰካሕካሒ መቕዘፍቲ፣ ኣደዳ ስደት ዓጸቦን ክቃላዕ ይኸውን ምህላዉ ረኣየ፡፡ ካልእ ዋዕላና ዝርኣዮ እቲ ኣብ ከባቢና ምስ ኣጠቓቕማን እጀታን ፈለግ ናይልን ህንጸት ዓቢ ግድብ ኣባይን ብዝተኣሳሰረ፡ ኣብ ሞንጎ ሃገራት ኢትዮጵያን ግብጽን ክንጸባረቕ ዝጸንሐን መሊኡ ዘይተሰገረን ምትፍናን፡ ኣብ'ዚ መዳይ ገባቲ ስርዓት ህግደፍ ክኽተሎም ዝጸንሐን ዘሎን ሓንከርቲ ፖሊሲታት ዝምልከት ኢዩ፡፡ ብቀይዲ በተኽ ብዕሉልን ጨካንን ውልቀ መላኺ ኢሳይያስ ዝምራሕ ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ውሽጣዊ ቅልውላው የመን፡ ከም ነፋሒቶ እናተገላበጠ፡ ንጉጅላዊ ስልጣኑ ንምዉሓስን ምድልዳልን ዝኾኖ ዓስቢ ንምምእራር፡ ብዋጋ ሂወት ሓዉ ህዝቢ የመን ክጣላዕ ምጽንሑን ምህላዉን ገምጊሙ።ነዚ ዘይሓላፍነታዊ ኢድ ኣእታዉነት ከኣ ኣጥቢቑ ከምዝኹንኖ ኣረጋጊጹ። ብተወሳኺ ኣሕዋት መንግስታትን ህዝብታትን ኢትዮጵያን ግብጽን፡ ኣብ ጉዳይ ፈለግ ናይል ዘለዎም ፍልልይ፡ ብሃናጺ ዘተ ተቐራሪቦም ዝሰርሑሉ፡ ኣብ ሰላምን ልምዓትን ከባቢና፡ ሃናጺ ተርኦም ዘበርክቱሉ ጻዕርን ድፍኢትን ክንዲ ዝገብር፡ ነቲ ግዝያዊ ምትፍናንን ዘይምርድዳእን ንምብላሕ፡ ብናይ ውክልና ውግእ፡ ኤርትራ ናብ ዓውዲ ኵናት ክትከዉን ዘግብር፡ ንህዝብና ናብ ዝኸፍአ መቕዘፍቲ ከመርሖ ዝኽእል ሰራም ውዕላትን ነውራም ወፈራታትን የካይድ ምህላዉ ገምገመ፡፡ ክልቲኦም መንግስታትን ህዝብታትን፡ ግዝያዊ ፍልልያቶም ብነባሪ ስምምዕ ኣልዮም፡ ተሓጋጊዞም ንከባቢና ዞባናን ብኣወንታ ኣብ ምጽላው ክነጥፉ ኣተሓሳሲቡ። ነቲ ቅልውላውን ግጭትን እዚ ከባብን ዞባን ከም ጽቡቕ ኣጋጣሚ ብምግባር ጉጅላዊ ረብሕኡ ክምእርር፡ብዋጋ ህዝብናን ሃገርናን ዝጣልዕ ዘሎ ህግደፍ ኣጥቢቑ ኮነነ፡፡ነዚ ዘይሓላፍነታዊ ህዝብን ሃገርን ኣብ ሓደጋ ዝሽምም ኣካይዳ ህግደፍ ምስ መላእ ህዝቡን ፖለቲካዊ ሓይልታት ተቓውሞን ተወሃሂዱ ከም ዝቃለሶ ኣረጋገጸ።

ዋዕላ ኣርባዕተ ውድባትና፡ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ኣመልኪቱ፡ ዕሙቕ ዝበለ ገምጋም ኣካይዱ። ኣብ ገምጋሙ፡- ብመዳይ ፖለቲካ፡ ኣብ ኤርትራ ብዘይ ቁዋምን ዘይንቡር ስርዓተ ምሕደራን፡ ኣብ ትሕቲ ፍጹም ምልኪ ሓደ ጉጅለ፡ እንዳተኸሰተ ዝኸይድ ዘሎ ፖለቲካዊ ባዶነት፡ ኣብ ሃገርና፡ ምቁጽጻርን ተሓታትነትን ብምብኳሩ፡ ብልሽውና ዓመጽን ሰማይ ክዓርግ ይኸውን ከም ዘሎ ኣስሚሩሉ። ህግደፍ ካብ'ቲ ብቐጻሊ ዝገጥሞ ዘሎ ፖለቲካዊ ውድቀት ከምልጥን ዕምሪ ስልጣኑ ንምንዋሕ ዘካይዶ ዘሎ፡ ፖለቲካዊ መሓዉራቱ ናይ ምጽባብ ስጉምታት፡ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ፍጹም ጨካን ወተሃደራውን ጸጥታውን ኣገዛዝኣ ከትወድቕ ምግባር፣ ሃገር ብሕጊ ዘይኮነስ ብራዕዲ ክትመርሕ ምፍታን፣ ኤርትራ ናብ ውድቀት ከተምርሕ ይገብር ከም ዘሎ ገምጊሙ።

ዋዕላ፡ ኣብ መዳይ ቁጠባ ዘካየዶ ገምጋም፡ ህግደፍ ንኹሉ ጸጋታትን ሃብትን ሃገር ገቢቱ፡ ኩሎም ዕድላት ኣብ ትሕቲ ፍጹም ዋንነቱ ብምእታዉ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣደዳ ድኽነትን ስእነትን ይገብሮ ከም ዘሎ ኣረጋጊጹ። መንግስቲ ህግደፍ ኣብ መዳይ ቁጠባ ኩሉ ዓይነት ናይ ምቁጽጻር ጥበባትን ግበታን፡ ብመደብ ዘካይዶ ዘሎ ምዃኑ፤ ዕላምኡ ከኣ፡ ህዝቢ ብጥሜት ቆሪንካ፡ ብኸብዱ ክሓስብ ምግባር ምዃኑ ኣስሚርሉ፡፡ እዚ ኢሰብኣዊ ባርባራዊ ዓመጽ'ዚ፡ ኣብ'ዚ ዘለናዮ ዘመን ዝዓበየ ገበን ምዃኑ ገምጊሙ።

ኣብ ማሕበራዊ ኩነታት፡ ህዝቢ ኤርትራ ኩሉ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ተነፊግዎ ክነብር ተፈሪዱ ከም ዘሎ መዚኑ፤ እቲ መስረታዊ ናይ ምዕባለ ምንጪ ዝኾነ ትምህርቲ ክዓኑ፣ ጥዕናዊ ኣገልግሎት ክበኩር፣ ህዝቢ ብጥዕናዊ ሕጽረት ክማስን፣ ብሰንኪ ሕማማት ክቕዘፍን፡ ንሕክምና ናብ ፍቖዱኡ ከርተት ክብል ከም ዝረክብ ኣረጋጊጹ። ከም ውጽኢቱ ብዙሕ ህዝቢ ግዳይ ድንቁርና ክኸዉን፣ ሕክምናዊ ኣገልግሎት ተሓሪምዎ ሰፍ ዘይብል ስቓይ ክሕልፍን ክመዉትን  ይኸዉን ምህላዉ ርእዩ። ብሰንኪ ባርባራዊ ምሕደራ ህግደፍ፡ ልሉይ ክብርታት ህዝቢ ኤርትራ ዝኾነ፡ ሃገራዊ ፍቕሪ፣ ህዝባዊ ሓልዮት፣ ምትሕልላይ፣ ምትሕግጋዝ፣ ተበጃዉነትን ጅግንነትን፡ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ክብለልን፡ ዘይንቡር፡ ምስ ባህልን ልምድን ህዝቢ ዘይቓዶ፡ ኣዕናዊ ተግባራት ይረኣዩ ምህላዎም ኣሚቱ። እዚ ከኣ ንሃገራዊ ቀጻልነት ኣብ ሓደጋ ዘእቱ ምዃኑ ኣስሚሩሉ። ነፍሲ ወከፍ ዜጋ ክቃለሶ ከም ዘለዎ ኣተሓሳሲቡ። ዋዕላና ነቲ ብግፍዓዊ ምሕደራ ህግደፍ ተፈጢሩ ዘሎ መዕገቲ ዘይተረኽቦ ስደት፡ ንኤርትራ ናብ ብርሰትን ምጽናትን ዝድርኽ ምዃኑ፡ እዚ'ውን፡ ህግደፍ ሓደ ካብ'ቲ ብመደብ ዕምሪ ስልጣኑ ንምንዋሕ ዝኽተሎ ዘሎ ስልቲ ምዃኑ ኣረጋጊጹ። እዚ መደብ'ዚ፡ ብዘይ ተቓዉሞ ክነብር ዝዓለመ፡ ናይ ህግደፍ፡ ህዝቢ ናይ ምብታንን ምጽናት ኣጀንዳ  ምዃኑ ገምጊሙ።

ዋዕላና ብዛዕባ ኩነታት ህዝብና ኣመልኪቱ ኣብ ዘካየዶ ገምጋም፡ ንልዕሊ 26 ዓመታት  ዘመነ ኣገዛዝኣ ህግደፍ፡ ኣብ ገጠር ዝነብር ሓረስታይ ህዝብና፡ ግራቱ ክቓድር፣ መሬቱ ክሕደግ፣ ዓያይ ጉልበት ኣብ ኣርዑት ግዱድ ዕስክርና ክጽመድ፣ ጥሪቱ ክዝመታ፡ ብኹሉ መዳይ ግዳይ ድኽነት ይኸዉን ከም ዘሎ ርእዩ። ኣብ ከተማ ዝነብር ህዝብና'ውን፡ ብስራሕ ኣልቦነትን ድኽነትን፡  ቁጠባዊ-ሂወቱ ክርመስ፣ ብሕጽረት ማሕበራዊ ኣገልግሎት ክሳቐ ከም ዝርከብ መዚኑ። ርእሰ-ማል ዝነበሮ ወገን ክደክን ክማስንን፣ ብጥርጣረ ክርአን ርእሱ ክደፍእን፣ መንእሰይ ግዳይ ጊላነትን ስደትን ክኸዉን፣ ደቂ ኣንስትዮ ግዳይ ዓመጽን ኩሉ ዓይነት በደልን ይኾና ምህላወን ገምጊሙ። ኣብ ደገ ዝነብር ህዝብና'ውን፡ ብዝተፈላለዩ ጥበባትን ጉዳይ ፓስ-ፖርትን ዝምልከት፡ ካብ ኣታዊታቶም 2% ክግብሩ ምግዳድ፡ ንሕስያ ዘይብሉ በለጽ ህግደፍ ምዃኑ ርእዩ።

ዋዕላና ኣብ ዘካየዶ ገምጋም፡ ምልካዊ ዓመጽ ህግደፍ ካብ ስሩ ምሒካ ንምድርባይ ዝካይድ ዘሎ ተቓዉሞ ህዝቢ ኤርትራ፡ ካብ ግዘ ናብ ግዜ ይሕይል ምህላዉ ርእዩ። ነዚ እንዳሓየለ ዝኸይድ ዘሎ ቁጠዐ፡ ኣብ ውሽጥን ወጻእን ዝነብር ህዝብና፡ ናብ ዓይነታዊ ነገራዊ ሓይሊ ንምቕያር፡  ንዘለናዮ እዋን ህጹጽነት ዝሓትት ዕዮ ቃልሲ ንምዕዋት፡ ኣማራጺ ዘይብሉ፡ ኩሉ ዓቕምታት ሰዉራ ኣብ እዋናውያንን ተባራዕትን ሕቶታት፡ ብፍላይ ከኣ ሃገራዊ መቆምያታት ሽካል ዝገበረ፡ ቀልቢ ህዝቢ ዝስሕብ ዕላማታትን መትከላትን መሰረት ብምግባር ምቅላስ፡ ናይ'ዚ መድረኽ'ዚ ህጹጽ ዕማም ምዃኑ ኣስሚሩሉ፡፡

ዋዕላ ኣርባዕተ ውድባትና፡ ደምበ ተቓዉሞ ብሓፈሻ፡ ህሉው ኩነታት ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንደሞክራስያዊ ለውጢ(ኤሃባደለ) ድማ ብፍላይ፡ ብሰፊሑን ብዕምቆትን ገምጊሙ፡፡ ሓያልን ድኹምን ጎድንታቱ ፈቲሹ፤ ኣብ'ዚ መዳይ'ዚ፡ ሃገራዊ ግንባርና ብቕኑዕ ኣንፈት ሃናጺ ኣበርክቶኡ ከረጋግጽ ወሲኑ። ውድባትና፡ ነቲ ዝሓለፉዎ ተሞክሮታት ብዝግባእ ገምጊሞም፡ ህዝቢ ኣብ ጎድኖም ዘሰልፉሉ እንኮ መንገዲ "ህዝቢ ማእከል ዝገበረ፡ ስክፍታታቱ ብዘተኣማምን መዳዩ ብዝምልሽ ኣገባብ ክውደብ ክጽዕሩ፡ እዋኑ ሕጂ ምዃኑ ተገንዚቡ። ነዚ ንጹር ሓቂ ኣብ ግምት ብምእታው ከኣ፡ ዋዕላና ኩሉ ዓቕምታትና ተጠሚሩ፡ ኣብ ክሊ እዋናውያን ዕላማታትን መትከላትን ብሓባር ክንቃለስ ኣሚሙ። በዚ መሰረት፡ መስራቲ ዋዕላና እምነ መሰረት ግንባርና ኣንቢሩ። ጽምዶ ቃልስና ብሓባር ዝልለየሉ ሽም ከኣ "ኤርትራዊ ሃገራዊ ግንባር(ኤሃግ) " ክብል ሰይሙ።

ዋዕላና፡ ነቲ ኣብ ስነ ሞጎት ሓይሊ ጥራሕ ዝኣምንን፡ ንሰላማውን ሕጋውን ኣገባብ ኣቀላልሳ ፈጺሙ ዘይቅበል፡ ብኢደ ወነኑ ስልጣን ብሒቱ ዘሎ ገባቲ ስርዓት ህግደፍ፡ ብኩሉ መዳያዊ ኣገባብ ቃልሲ ምውጋድ፡ ናይ ኤርትራዊ ሃገራዊ ግንባር(ኤሃግ) መርሆ ቃልሲ ክኸውን ወሲኑ።

 

ዋዕላና፡ ኣብ'ዚ እዋን'ዚ፡ ኣብ ዞባናን ከባቢናን ቀንዲ ሓደጋ ኮይኑ ዘሎ ጥሩፍነት ምዃኑ ብምግንዛብ፡ እዚ ሓደጋ'ዚ  ብመንገዲ ገባቲ ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ሃገርና የንጸላሉ ምህላዉ ብምእማን፡ ህዝብና ኣብ ክሊ ብሄራውን ሃይማኖታውን ብዙሕነቱ፡ ሓድነቱ ኣስጢሙ፡ ኣንጻር ገባቲ ስርዓት ህግደፍ ተቓሊሱ፡ ድሕነቱን ቀጻልነቱ ከረጋግጽ ምእንቲ፡ ኣብ መትከላት ግንባርና፡ ''መንግስቲ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ሃይማኖት፡ ከምኡ'ውን ሃይማኖት ድማ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት መንግስቲ፡ ኢዶም ዘይተኣታተዉሉ'' መርሆ ክኽተል ብሙሉእ ስምምዕ  ኣጽዲቑ። ንምዕዋቱ ድማ ኣበርቲዑ ክቃለስ ወሲኑ። 

 ዋዕላና፡ ግቡእ ምድላው ዝተገበረሎም ዝተፈላለዩ መጽናዕታዊ ወረቓቕትን ፖሎቲካዊ ንድፍታትን ቀሪቦሙሉ ብስፍሓትን ብዕምቆትን ዘትዩ፤ ዘድሊ መመሓየሺታት ብምግባር ብሙሉእ ስምምዕ ኣጽዲቑ፤ ከም ሓባራዊ እምነታቱ ተቐቢሉ፡ ንምዕዋቶም ዓቕምታቱ ኣወሃሂዱ ክቃለስ ወሲኑ። 

ዋዕላ ኣርባዕተ ውድባትና፡ ምስ ኩሎም'ቶም ኣብ ባይታ ዘለዉ ፖሎቲካዊ ውድባት ኤርትራ፡ ኣብ ክሊ ዘጽደቖም ሰነዳትን ዘመሓላለፎም ፖሎቲካዊ ውሳኔታትን ተመስሪቱ፡ ዕቱብ ዘተ ከካይድ ድሉው ምዃኑ ኣረጋጊጹ፤ ምስ'ቶም፡ ''መንግስትን ሃይማኖትን ኣብ ሕድሕዶም ክተእታተዉ የብሎምን'' ዝብል መትከል ኣብ ፖሎቲካዊ መደብ ዕዮኦም ዘስፈሩን፡ ከም መትከል ሃገራዊ ግንባርና ምጽዳቑ ድማ፡ ዝቕበሉ ፖሎቲካዊ ውድባት፡ ኣብ ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባርና፡ ዓቕምታትና ጠሚርና፡ ንሓባራዊ ዓወት ብሓባር እንቃለሰሉ ኩነታት ክንፈጥር ጸዊዑ። ብተወሳኺ፡ ነፍሲ ወከፍ ኤርትራዊ ዜጋ፡ ነቲ ኣርባዕተ ውድባትና፡ ሃገርን ህዝብን ናይ ምድሓን ቃልሲ ንምትግባር፡ ዝጅምርዎ ዘለዉ ሓባራዊ ቃልስን ዝኽተሉዎ ዘለዉ ቅኑዕ ኣንፈትን፡ ኣብ ምዕራፉ ክበጽሕ፡ ኩሉ ዝከኣሎ ተሳትፎን ኣበርክቶን ክገብር ጸዊዑ። ብፍላይ ከኣ ኣብ መላእ ዓለም ዘሎ መንእሰይ ኤርትራ፡ ከም ሞቶር ህዝባዊ ቃልስን ሕብረተሰብኣዊ ምዕባለን፣ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ከም ፍርቂ  ኣካል ሕብረተሰብን መጠን፡ እቲ ምሁር ዜጋ'ዉን ከም ቀላሲ ኣካል ፡ ኣብ ጎኒ እዚ ቅኑዕ ሃገራዊ ጽምዶ  ክዓስሉን፡ ሃገሮምን ህዝቦምን ካብ ጥፍኣትን ብርሰትን ክድሕኑ፡ መለኸት ክተት ኣቃሊሑ።

ኣብ መወዳእታ፡ ንዲሞክራስያዊ ቃልስና ኩሉ መዳያዊ ደገፎም ዘይነፈጉ ጎረባብቲ መንግስታትን ህዝብታትን ብሓፈሻ፡ ህዝብን መንግስት ኢትዮጵያ ብፍላይ ምስጋንኡ ብምግላጽ፡ ዋዕላ ኣርባዕተ ውድባትና ተዛዚሙ።

እዋናውያን ዕላማታትን መትከላትን ተሓንጊጥና፡

ብቐዳምነት  ንድሕነት ህዝብን ሃገርን  ንኽተት!!

ብዙሕነትና ሕላገት መንነትናን ክብረትናን!!

12 ለካቲት 2018